Jólin eru tími gleði, ljósa og samveru fyrir okkur mannfólkið. Við hlökkum til að skreyta, fá gesti og njóta góðs matar. En fyrir loðnu fjölskyldumeðlimina okkar – hundana og kettina – getur þessi árstími verið yfirþyrmandi. Breytingar á umhverfi, hávær hljóð, framandi lykt og raskaðar venjur geta breytt „hátíð ljóss og friðar“ í tíma kvíða og óöryggis.
Hjá DÝRKÓ sjáum við því miður oft aukningu á komum í desember og janúar sem tengjast streitu og kvíða. Sem betur fer er margt sem þú getur gert til að undirbúa dýrið þitt og tryggja að hátíðarnar verði gleðilegar fyrir alla fjölskylduna. Hér förum við yfir hvernig best er að bera sig að.
Hvernig umhverfisbreytingar hafa áhrif á dýrin
Gæludýr, bæði hundar og kettir, eru vanadýr. Þau treysta á stöðugleika í umhverfinu til að líða vel. Þegar jólin ganga í garð breytist heimilið oft í „vinnusvæði“ skreytinga og baksturs.
- Sjónræn áreiti: Jólatréð, blikkandi seríur og breytt uppröðun húsgagna geta ruglað dýrin. Fyrir kött er jólatréð risastór, nýr hlutur í miðju yfirráðasvæði hans. Fyrir hund getur þrengsli vegna gesta eða skrauts skapað innilokunarkennd.
- Hljóðheimurinn: Jólatónlist, háværir gestir, bjölluhljómar og síðast en ekki síst flugeldar (sem byrja oft snemma í desember á Íslandi) skapa gríðarlegt skynáreiti. Dýr heyra mun betur en við og það sem okkur finnst vera „stemning“ getur verið hávaðamengun fyrir þau.
- Lyktarskynið: Ilmur af kanil, greni og steik er dásamlegur fyrir okkur, en fyrir næmt lyktarskyn dýra getur þetta verið yfirþyrmandi, sérstaklega ef ilmkerti eða sterk hreinsiefni eru notuð í miklu magni.
Þekkir þú einkennin? Kettir vs. Hundar
Streita birtist oft á ólíkan hátt hjá hundum og köttum. Það er mikilvægt að þekkja þessi merki snemma svo hægt sé að grípa inn í.
🐶 Einkenni streitu hjá hundum:
- Óhófleg gelt eða væl: Hundur sem er venjulega rólegur gæti farið að gelta að minnsta tilefni.
- Eirðarleysi: Rápa um gólf (pacing), geta ekki fundið sér stað eða fylgja eigandanum hvert fótmál.
- Líkamleg merki: Mæðin (panting) þótt ekki sé heitt, slef, skjálfti eða að sleikja sig óhóflega (oft á loppum).
- Eyðilegging: Að naga húsgögn eða skó er oft merki um losun á stressi, ekki óþekkt.
🐱 Einkenni streitu hjá köttum:
- Að draga sig í hlé: Kettir eru meistarar í að fela vanlíðan. Ef kötturinn þinn hverfur undir rúm eða inn í skáp dögum saman er eitthvað að.
- Breytingar á salernisvenjum: Að pissa utan kassans er eitt skýrasta merkið um streitu hjá köttum.
- Minnkuð matarlyst: Stressaðir kettir hætta oft að borða.
- Ofsnyrting: Að sleikja sig þar til myndast skallablettir (oft á maga eða lærum).
Áhrif breyttrar rútínu
Dýrin okkar kunna ekki á klukku, en þau hafa mjög sterka innri klukku sem stjórnast af okkar hegðun. Yfir hátíðarnar fer þessi rútína oft úr skorðum.
Við vökum lengur, borðum á öðrum tímum og göngutúrar geta orðið stopulli vegna anna eða veðurs. Þegar dýrið veit ekki hvenær von er á mat eða útivist skapar það óöryggi. Fyrir viðkvæma einstaklinga er þessi óvissa stærsti streituvaldurinn.
Gestagangur og ný andlit
Jólaboðin eru skemmtileg en geta verið martröð fyrir feimna hunda og ketti.
- Ekki þvinga samskipti: Ef dýrið vill ekki heilsa frænku eða láta klappa sér, leyfðu því að vera. Aldrei þvinga gæludýr í fangið á ókunnugum.
- Upplýstu gestina: Láttu gesti (sérstaklega börn) vita að dýrið þurfi sitt pláss.
- Dyrabjallan: Ef dyrabjallan veldur æsingi, reyndu að hafa dýrið í öðru herbergi eða gefa því eitthvað gott að naga þegar gestir koma.
Að skapa öruggt skjól (Safe Space)
Besta gjöfin sem þú getur gefið stressuðu dýri er öruggt skjól.
Þetta er staður þar sem dýrið veit að það fær algjöran frið. Þetta getur verið búr (sem er opið), herbergi innst í húsinu eða notalegt bæli undir rúmi.
Hvernig gerum við skjólið betra?
- Hljóðvist: Hafðu kveikt á útvarpi með rólegri tónlist eða „white noise“ til að deyfa utanaðkomandi hljóð (t.d. flugelda eða partýhávaða).
- Þægindi: Settu uppáhalds teppið þeirra og dót þangað.
- Róandi efni: Fyrir hunda getur Adaptil (róandi ferómon) hjálpað og fyrir ketti Feliway. Þessi efni senda frá sér lyktarlaus boðefni sem segja dýrinu að umhverfið sé öruggt.
- Aðgangur bannaður: Tryggðu að gestir og börn viti að þegar dýrið er í „skjólinu sínu“ má ekki trufla það.
Praktísk ráð til að halda í venjur
Þótt þú sért á fullu í jóla undirbúningi, reyndu eftir fremsta megni að halda í þessa þrjá þætti:
- Matmálstímar: Gefðu mat á sama tíma og venjulega.
- Hreyfing: Hundur sem fær góðan göngutúr og fær að hlaupa af sér orkuna er líklegri til að vera rólegur um kvöldið. Fyrir ketti er gott að leika við þá með drasli eða laser-ljósi til að brenna orku.
- Heilaleikfimi: Ef veðrið er vont eða tíminn knappur, notaðu þá heilaleikföng (sniffle mats, Kong fyllt með nammi). 15 mínútna heilaleikfimi getur þreytt hund jafn mikið og klukkutíma göngutúr.
Hvenær á að leita til dýralæknis?
Stundum dugir fyrirbygging ekki til. Ef þú tekur eftir eftirfarandi einkennum skaltu hafa samband við okkur hjá DÝRKÓ:
- Dýrið hefur ekki borðað eða drukkið í sólarhring.
- Endurtekin uppköst eða niðurgangur (streita getur komið meltingunni úr jafnvægi, en þetta getur líka verið merki um að þau hafi komist í jólakrásirnar).
- Dýrið skaðar sjálft sig (nartar í sig, skellir sér utan í hluti).
- Ofsahræðsla þar sem dýrið er stjarft, titrar stjórnlaust eða sýnir árásargirni.
Í sumum tilfellum getur dýralæknir ávísað kvíðastillandi lyfjum til skamms tíma til að hjálpa dýrinu í gegnum verstu dagana (t.d. gamlárskvöld).
Samantekt og gátlisti fyrir jólin
Mundu að þín ró smitar út frá sér. Ef þú ert stressaður/uð, finnur dýrið það. Andaðu djúpt, klappaðu dýrinu þínu og reyndu að njóta samverunnar.
Gátlisti DÝRKÓ fyrir jólin:
- Öruggt skjól: Búðu til rólegan stað fjarri gangi.
- Birgðir: Áttu nóg af mat og lyfjum fyrir hátíðarnar (dýralæknar hafa oft lokað á rauðum dögum).
- Hreyfing: Skipuleggðu göngutúra snemma dags áður en flugeldar byrja.
- Róandi efni: Kauptu Feliway/Adaptil tímanlega ef þú veist að dýrið er viðkvæmt.
- Upplýsingar: Hafðu símanúmer neyðarþjónustu (t.d. Animalía fyrir utan opnunartíma) við hendina.
Vantar þig ráðgjöf?
Hjá DÝRKÓ skiljum við að velferð dýrsins þíns er forgangsmál. Ef þú hefur áhyggjur af kvíða gæludýrsins þíns fyrir komandi hátíðir, mælum við með að þú bókir tíma í ráðgjöf tímanlega. Saman getum við fundið lausn sem tryggir ykkur öllum gleðileg og róleg jól.
Þar sem dýrin þín eru í góðum höndum – Gleðilega hátíð!