Hátíðarmaturinn sem dýrin mega alls ekki smakka: Öryggisleiðbeiningar Dýrkó

Hátíðarnar eru tími gleði, samveru og – við skulum viðurkenna það – ríkulegs matar. Íslensk jólahlaðborð svigna undan hamborgarhryggjum, rjómasósum, súkkulaði og smákökum. Fyrir okkur mannfólkið er þetta veisla, en fyrir ferfætlingana okkar getur þetta verið stórhættulegt svæði.

Við hjá Dýrkó sjáum því miður aukningu í komum á dýralæknastofuna yfir hátíðarnar vegna matareitrana eða meltingarvandamála. Það er svo erfitt að standast betlandi augu undir borðinu og margir eigendur halda að „smá biti“ skaði ekki. En sannleikurinn er sá að margt af því sem við njótum getur verið beinlínis eitrað fyrir hunda og ketti.

Í þessari grein förum við ítarlega yfir hvaða matvæli þú verður að forðast að gefa gæludýrinu þínu, hvers vegna þau eru hættuleg og hvað þú átt að gera ef slys verður. Markmið okkar er að þið eigið áhyggjulaus og gleðileg jól saman.

1. Súkkulaði: Hættulegasta freistingin

Súkkulaði er eitt algengasta eiturefnið sem veldur veikindum hjá hundum um jól. Flestir vita að það er óhollt, en margir átta sig ekki á hversu lítið magn þarf til að valda alvarlegum skaða.

Hvað gerir það eitrað?
Súkkulaði inniheldur efnið þeóbrómín (theobromine) og koffín. Hundar (og kettir, þótt þeir sæki síður í sætindi) geta ekki brotið þessi efni niður eins og menn. Þau safnast upp í líkamanum og geta valdið eitrun.

Tegundir skipta máli
Reglan er einföld: Því dekkra og bitrara sem súkkulaðið er, því hættulegra er það.

  • Suðusúkkulaði og kakóduft: Inniheldur mjög mikið magn af þeóbrómíni. Lítið magn getur verið lífshættulegt.
  • Dökkt súkkulaði: Mjög hættulegt.
  • Mjólkursúkkulaði: Inniheldur minna magn, en getur samt valdið eitrun í nægilegu magni, sérstaklega hjá litlum hundum.
  • Hvítt súkkulaði: Inniheldur mjög lítið þeóbrómín en mikla fitu og sykur, sem getur valdið brisbólgu (sjá kafla 5).

Einkenni súkkulaðieitrunar:
Uppköst, niðurgangur, ofsathosti (hjartsláttur), andþyngsli, skjálfti og í verstu tilfellum krampar og hjartastopp. Einkenni koma oft fram 6-12 klukkustundum eftir inntöku.

Ráð Dýrkó: Geymdu konfektkassana uppi í skáp, ekki á stofuborðinu. Pakkaðu súkkulaðigjöfum ekki inn og settu undir tréð fyrr en á aðfangadagskvöld ef hundurinn hefur aðgang að stofunni.

2. Vínber, rúsínur og kúrenur: Leynilegi óvinurinn

Þetta kemur mörgum á óvart. Vínber og þurrkaðar afurðir þeirra (rúsínur og kúrenur) eru meðal eitruðustu matvæla fyrir hunda.

Hvers vegna eru þau hættuleg?
Vísindin hafa enn ekki fyllilega skýrt hvaða efni í vínberjum veldur eitruninni, en það er staðfest að þau geta valdið bráðri nýrnabilun. Það óhugnanlega við vínberjaeitrun er að hún er óútreiknanleg. Sumir hundar virðast þola smá magn, á meðan örfáar rúsínur geta drepið annan hund. Það er ekkert „öruggt magn“ til.

Hvar leynast rúsínur um jólin?

  • Í jólakökum og brauðtertum.
  • Í „Waldorf“ salatinu.
  • Í fyllingum í fuglakjöti.
  • Sem snakk á borðum.

Einkenni:
Oft byrjar það með uppköstum stuttu eftir inntöku. Innan sólarhrings getur dýrið orðið mjög slappt, misst matarlyst og hætt að pissa (merki um að nýrun séu að gefa sig).

3. Xylitol (Gervisæta): Hættulegt í litlu magni

Xylitol er gervisæta sem finnst í mörgum sykurlausum vörum. Fyrir menn er þetta skaðlaust, en fyrir hunda er þetta eiturefni sem veldur snöggu falli í blóðsykri og getur leitt til lifrarbilunar.

Hvar finnst Xylitol?

  • Sykurlausu tyggjói og brjóstsykri.
  • Sumum tegundum af hnetusmjöri (lesið alltaf innihaldslýsinguna!).
  • Bakstursvörum fyrir fólk á ketó- eða lágkolvetnamataræði.
  • Tannkremi fyrir menn.

Hættan:
Jafnvel eitt eða tvö tyggjóstykki geta valdið blóðsykursfalli hjá litlum hundi. Einkenni eru slappleiki, jafnvægisleysi, krampar og meðvitundarleysi. Þetta gerist hratt – oft innan 30 mínútna.

4. Laukur, hvítlaukur og blaðlaukur

Allar plöntur af Allium ættinni (laukur, hvítlaukur, blaðlaukur, graslaukur) eru eitraðar fyrir bæði hunda og ketti. Kettir eru sérstaklega viðkvæmir.

Hvað gerist?
Efni í lauknum oxa rauðu blóðkornin þannig að þau springa eða skemmast. Þetta veldur blóðleysi (anemia).

Hvaða form er hættulegt?
Allt form: Hrátt, eldað og duft.
Laukduft og hvítlauksduft er oft í kryddblöndum, sósum, kjötkrafti og fyllingum. Því er mikilvægt að gefa dýrum ekki afganga af réttum sem eru kryddaðir eða eldaðir með lauk.

Einkenni:
Einkenni koma oft ekki fram strax, heldur eftir nokkra daga. Dýrið verður slappt, fölt í gómum (vegna blóðleysis), andar hratt og getur verið með rauðleitt þvag.

5. Elduð bein, feitir afgangar og saltað kjöt

Hver man ekki eftir teiknimyndum þar sem hundurinn fær bein? Í raunveruleikanum eru elduð bein, saltur matur og fituríkir afgangar stórt vandamál á dýralæknastofum.

Elduð bein splundrast
Þegar bein eru elduð (t.d. af hamborgarhrygg, lambalæri eða kalkún) verða þau stökk. Ef hundur nagar þau geta þau brotnað í hvassar flísar. Þessar flísar geta:

  • Festst í vélinda eða koki.
  • Stungið gat á maga eða þarma (lífshættulegt ástand).
  • Valdið garnastíflu.

Fita og brisbólga
Íslenskur jólamatur er oft fituríkur (hamborgarhryggur, hangikjötsfeiti, sósur, andafita). Ef hundur fær skyndilega mikið af fitu getur brisið farið í yfirgír og bólgnað (brisbólga).
Þetta er mjög sársaukafullt ástand sem krefst oft innlagnar, vökvagjafar og verkjastillingar. Einkenni eru uppköst, mikill kviðverkur (hundurinn stendur oft í „bænastellingu“) og hiti.

Hættan af salti
Mikið salt er eitur fyrir hunda og ketti. Íslenskt hangikjöt og margar unnar kjötvörur innihalda mjög mikið magn af salti sem líkami dýranna ræður illa við.
Of mikið salt getur valdið saltseitrun sem er alvarlegt ástand. Einkennin byrja oft sem mikill þorsti og aukin þvaglát, en geta þróast yfir í uppköst, niðurgang, skjálfta, krampa og jafnvel dauða ef magnið er mikið. Gætið þess því að gefa aldrei saltan afskurð eða húð af söltuðu kjöti.

Regla Dýrkó: Aldrei gefa elduð bein eða saltan og feitan mannamat. Ef þú vilt gefa bein, keyptu þau sérstaklega ætluð hundum í dýrabúð.

6. Mjólkurvörur – Mýtan um köttinn og rjómann

Við höfum öll séð krúttlegar myndir í barnabókum og bíómyndum af köttum að lepja mjólk úr skál. Þessi mýta er lífseig, en sannleikurinn er sá að kúamjólk gerir flestum köttum (og hundum) illt í maganum.

Hvers vegna er mjólk vandamál?
Þegar kettlingar og hvolpar eru á spena framleiðir líkami þeirra ensím (laktasa) sem brýtur niður mjólkursykurinn (laktósa) í móðurmjólkinni. Eftir því sem dýrin eldast og hætta á spena minnkar eða hverfur framleiðsla þessa ensíms.

Þetta þýðir að flestir fullorðnir kettir og hundar eru með laktósaóþol.

Afleiðingar þess að gefa mjólk
Þegar fullorðið dýr drekkur mjólk, rjóma eða ís fer mjólkursykurinn ómeltur niður í þarma. Þar veldur hann gerjun sem leiðir til meltingartruflana. Helstu einkenni eru:

  • Niðurgangur (sem getur valdið vökvatapi).
  • Vindgangur og uppþemba.
  • Kviðverkir og óþægindi.

Auk laktósaóþolsins eru mjólkurvörur oft mjög fituríkar (sérstaklega rjómi og ís) sem getur, eins og nefnt var hér að ofan, valdið brisbólgu eða stuðlað að offitu.

Hvað með ost og skyr?
Gerjaðar vörur eins og ostur og hreint skyr innihalda minni laktósa en hrein mjólk, en þær eru samt oft fituríkar og saltar. Það er því best að sleppa þeim alveg eða gefa eingöngu sem pínulítið smakk í undantekningartilfellum.

Regla Dýrkó: Vatn er besti og eini drykkurinn sem hundar og kettir þurfa. Slepptu mjólkinni alveg. Ef þú vilt gera vel við köttinn þinn, gefðu honum frekar vandaðan blautmat eða nammi sem er sérstaklega hannað fyrir ketti (t.d. „kattamjólk“ úr dýrabúð sem er laktósalaus).

7. Áfengi og óheftur aðgangur

Áfengi hefur sömu áhrif á dýr og menn, en það þarf miklu minna magn til að valda skaða.

  • Eitrun: Áfengisneysla getur valdið uppköstum, öndunarerfiðleikum, dái og dauða.
  • Hvar leynist það? Gættu þess að skilja ekki eftir glös á lágum borðum þar sem forvitinn hundur eða köttur getur „fengið sér sopa“. Einnig ber að varast deig sem inniheldur ger, því gerjunin í maganum framleiðir áfengi.

8. Hvað ef dýrið borðar eitthvað eitrað?

Ef þú grunar að gæludýrið þitt hafi innbyrt eitthvað af ofantöldu, ekki bíða eftir einkennum. Tíminn skiptir öllu máli.

Skrefin sem þú átt að taka:

  1. Fjarlægðu eitrið: Taktu matinn af dýrinu svo það borði ekki meira.
  2. Safnaðu upplýsingum:
    • Hvað var borðað? (Hafðu umbúðirnar við höndina ef hægt er).
    • Hversu mikið? (T.d. hálf plata af suðusúkkulaði).
    • Hvað er dýrið þungt?
    • Hvenær gerðist þetta?
  3. Hringdu strax: Hafðu samband við dýralækni.

Mikilvægt: Ekki reyna að framkalla uppköst heima nema dýralæknir segi þér að gera það. Stundum getur það gert illt verra.

9. Öruggir valkostir: Hvað má gefa?

Við viljum ekki vera algjörir gleðispillar! Auðvitað má dekra við dýrin á jólunum, en gerum það örugglega.

Þetta er í lagi í hófi:

  • Hreint kjöt: Kalkúnn eða kjúklingur (án skinns, án beina, ókryddað).
  • Grænmeti: Soðnar gulrætur, grænar baunir eða smávegis af sætum kartöflum (án sykurs/smjörs).
  • Ávextir: Eplabitar (án kjarna og fræja).
  • Sérstakt gæludýranammi: Besta leiðin er að kaupa vandað nammi eða nagbein sem eru sérstaklega ætluð dýrum. Þá veistu að þau eru örugg.

Niðurlag

Jólin eru hátíð ljóss og friðar. Með smá fyrirhyggju og aðgát getum við tryggt að þau verði þannig fyrir alla fjölskyldumeðlimi, líka þá ferfættu. Geymdu nammið þitt fyrir þig, og gefðu dýrinu þínu eitthvað sem fer vel í magann.

Mundu að við hjá Dýrkó erum hér fyrir þig og dýrin þín. Ef þú ert í vafa, er betra að hringja einu sinni of oft en einu sinni of sjaldan.

Hafðu samband við okkur
Ef slys ber að höndum eða þú hefur spurningar um fóður, hringdu í okkur eða bókaðu tíma. Við óskum ykkur gleðilegra og öruggra hátíða!

Tengdar færslur